Azərbaycan Pediatriya Jurnalı

Yeni doğulmuş uşaqlarda hipoksik-işemik ensefalopatiya ilə genetik və doğuşdan olan anomaliyalarin yayilmasi

Mamedzade G.T, Kurbanova D.F, Ibrahimova N.F, Smirnova E.E., Mustafaeva K.T — Wed, 10 Dec 2025 00:00:00 -0700

Bu nəzərdən keçirmə məqaləsində yeni doğulmuşlarda hipoksik-işemik ensefalopatiya ilə genetik və doğuşdan olan anomaliyaların qarşılıqlı əlaqəsini öyrənən tədqiqatların məlumatları təqdim olunur. Qeyd olunur ki, nevroloji inkişaf
pozuntuları doğuşdan gələn ürək qüsuru olan yeni doğulmuşlarda ən mühüm müşayiət edən xəstəlik halına gəlib. Potensial genetik modifikatorların identifikasiyası nəticələrin yaxşılaşdırılması və xəstəlik hallarının azaldılması üçün daha məqsədli terapiyaya kömək edə bilər.

HELMİNTOZLARDA İMMUNITETİN ROLU VƏ MÜASİR PROFİLAKTİK YANAŞMALAR

Salehov A.Ə., Canəhmədova Ş.N., Bəndəlizadə G.S — Wed, 10 Dec 2025 00:00:00 -0700

Helmintozların immunologiyası son illərdə sürətlə inkişaf edən bir elmi istiqamət olaraq, helmintlərin insan orqanizminə təsir mexanizmlərinin immunoloji səviyyədə öyrənilməsinə imkan yaratmışdır. Bu sahədə aparılan tədqiqatlar helmintozların diaqnostikası və müalicəsinin elmi əsaslarla həyata keçirilməsində mühüm rol oynayır. Helmintlər tərəfindən törədilən immun
cavab zəif və qısa müddətli olmaqla yanaşı, əsasən parazitin sürfə mərhələsində müşahidə olunur. İmmun cavab IgG, IgM,
IgA və xüsusilə IgE sinfinə aid anticisimlərin iştirakı ilə formalaşır. Seroloji müayinələr əsasında əldə edilən nəticələr göstərmişdir ki, yoluxma hallarının ən çox yayıldığı yaş qrupu 4–11 yaş arası uşaqlardır. Bu, ətraf mühitlə intensiv təmas və qeyri-kafi gigiyena ilə əlaqələndirilir. Helmint infeksiyalarının qarşısının alınması məqsədilə ÜST-nin tövsiyə etdiyi kütləvi
dərmanvermə proqramları (mass drug administration (MDA), gigiyenik təlimatlar və sanitariya tədbirləri mühüm profilaktik
yanaşmalar kimi qəbul edilir. Eyni zamanda, immunoloji və seroloji tədqiqatların praktik istifadəsi helmint infeksiyalarına qarşı mübarizədə yeni imkanlar təqdim edir.

Birləşdirici toxuma displaziyası olan uşaqlarda hədəf-yönlü terapevtik yanaşmalar

Wed, 10 Dec 2025 00:00:00 -0700

Müasir klinik təcrübə geniş terapevtik strategiyalar və sübutlara əsaslanmış müalicə üsullarına əsaslanır. Bu yanaşmalar müxtəlif prinsiplərə görə təsnifləndirilir: müdaxilənin hədəf istiqaməti (xəstəliyin əsas səbəbinə yönəlmiş etioloji terapiya; patoloji mexanizmləri korreksiya edən patogenetik müalicə; eləcə də simptomlara yönəlmiş terapiya), tibbi təsirin xüsusiyyətləri (medikamentoz və cərrahi müalicə üsulları, intensiv terapiyanın müxtəlif formaları), elmi sübutluluq dərəcəsi (sübüt əsaslı və ya ənənəvi tibb) və innovativlik səviyyəsi (konservativ, yeni və ya eksperimental müalicə metodları).

Fizioloji doğuş və keysəriyyə əməliyyatı ilə doğulan yenidoğulmuşlar arasında fərqlər

Mamedzade G.T, Kurbanova D.F, Rzaeva L.A, Smirnova E.E, Mustafaeva K.T — Wed, 10 Dec 2025 00:00:00 -0700

Kəsarət əməliyyatının (KƏ) artan populyarlığı bir çox ölkələrdə sosial problemə çevrilmişdir. Bu məqalədə KƏ və təbii doğuşların yeni doğulmuşların sağlamlığına təsiri ilə bağlı müasir ədəbiyyat məlumatlarının analizi nəticələri təqdim olunur. Araşdırmalar göstərir ki, planlaşdırılmış KƏ daha yüksək negativ perinatal nəticələr və baxım metodları riski daşıyır, vaginal doğuşlarla müqayisədə. Doğuş zamanı pelvis-ginekoloji kanalından keçmək mühüm funksional proseslərlə müşayiət olunur ki, bu da yeni doğulmuşun ekstrakorporeal həyata uyğunlaşmasında həlledici rol oynayır, həm ana, həm də uşaq üçün müsbət təsir göstərir. Kəsarət əməliyyatı uşaqların sensor qavrayışına, sensor inteqrasiyaya, sinir-psixoloji inkişafına və yeni doğulmuşla ana arasındakı münasibətlərə mənfi təsir göstərə bilər. Təbii doğuşlar yeni doğulmuşun fizioloji inkişafı üçün üstün yol olaraq qalır. Hal-hazırda KƏ təhlükəsiz və asan bir prosedur kimi səhvən qəbul edilir, lakin bu, hələ də fövqəladə prosedur olaraq qalmalı və doğuş zamanı ana və uşaq üçün risk daşıyan hamiləliklərdə tövsiyə edilməlidir.

Müasir yanaşma erkən diaqnoz və müalicəsi neonatal sepsis in erkən dönüşlər

Adilova A. I, Polukhova A. A, Panakhova N. F, Efendieva M., Medzhidova S. — Wed, 10 Dec 2025 00:00:00 -0700

Kritik qayğı sahəsində son nailiyyətlərə baxmayaraq, sepsis yenidoğulmuşlar arasında xəstələnmə və ölüm hallarının aparıcı səbəbi olaraq qalır. Bu məqalə erkən neonatal sepsisin diaqnostikası və müalicəsi ilə bağlı son ədəbiyyatdan bəhs edir. Bu tədqiqatın təqdim olunan nəticələri göstərir ki, yeni doğulmuş körpələrdə erkən neonatal sepsisin vaxtında diaqnozu və patogenetik müalicəsi üçün müasir müayinə və müalicə üsullarının neonatal praktikada geniş tətbiqi yeni imkanlar aça bilər.

BƏTNDAXİLİ İNKİŞAFIN LƏNGİMƏSİ İLƏ DOĞULAN UŞAQLARDA MƏRKƏZİ SİNİR SİSTEMİNİN ZƏDƏLƏNMƏSİNİN PATOFİZİOLOJİ MEXANİZMLƏRİ

Hacıyeva A.S, Qəhrəmanlı Ş. Q — Wed, 10 Dec 2025 00:00:00 -0700

Məqalədə bətndaxili inkişafın ləngiməsi (BDİL) ilə əlaqəli mərkəzi sinir sisteminin (MSS) zədələnməsinə dair müasir ədəbiyyatın analizi aparılır. Beyin inkişafında baş verən struktur və funksional pozğunluqların patogenezində hemodinamik disfunksiya, neyroiltihab, oksidləşdirici stress və apoptozun iştirak mexanizmləri geniş şəkildə müzakirə olunur. Prenatal dövrdə qeyd olunan patofizioloji proseslər postnatal neyroinkişafın ləngiməsi ilə müşayiət olunur və bu koqnitiv və sosial funksiyaların formalaşmasına mənfi təsir göstərir. “Beyin qoruyucu effekti” (brain sparing effect) adlanan kompensator mexanizmə xüsusi diqqət yetirilir; bu mexanizm serebral perfuziyanı mühafizə etməyə yönəlsə də, dölün MSS-ni antenatal mənfi təsirlərdən tam şəkildə müdafiə edə bilmir. Xroniki hipoksik və metabolik stress şəraitində dəyişmiş fetal proqramlaşdırma neyroinflamator cavabları, oksidləşdirici zədələnməni və apoptozu gücləndirərək MSS-də davamlı morfofunksional
dəyişikliklərin və nevroloji disfunksiyanın formalaşmasına səbəb olur.

Pediatrın təcrübəsində müşahidə olunan nunan sindromu

Wed, 10 Dec 2025 00:00:00 -0700

Bu məqalədə qısaboyluluq, dilatasion kardiomiopatiya, xarakterik fenotipik əlamətlərlə təzahür edən nadir bir xəstəlik -Nunan sindromu olan xəstənin kliniki təsviri təqdim edilmişdir. Nunan sindromunun etiologiyası, kliniki xüsusiyyətləri, diaqnostikası və müalicə taktikası haqqında ətraflı məlumat verilmişdir. Təqdim olunmuş kliniki müşahidə nadir rast gəlinən irsi xəstəliklərin vaxtında diaqnostikası və məqsədyönlü müalicəsinin mürəkkəbliyini əks etdirərək, qısaboyluluqla yanaşı digər anadangəlmə anomaliyaların müştərək rast gəlindiyi hallarda diferensial diaqnostikada Nunan sindromunu nəzərdən qaçırmamağın vacıbliyini əks etdirir.

İqlim dəyişikliyi uşaq sağlamlığı üzərində risk amili kimi

T.Q.Tağı-zadə, Ş.M.Balayeva, Z.Q.İsmayılova, F.Q.Əhmədli — Wed, 10 Dec 2025 00:00:00 -0700

Son dövrlərdə həm qlobal, həm də yerli olaraq artan uşaq xəstəlikləri və risk amilləri ciddi təhlükə yaratmağa davam edir (1, 2). Bu risk amillərindən biri olan iqlim dəyişikliyi uşaq sağlamlığına təsir edən fundamental göstəricilərdən biri hesab olunur (3). Costello və həmkarları insanın iqlim dəyişikliyinin mənfi təsirlərinə qarşı həssaslığına təsir edə biləcək bir sıra sosial sağlamlıq determinantlarını müəyyən etmişlər, onlardan biri də yaşdır (4). Uşaqlar sürətlə inkişaf edən orqanizmə, daha yüksək metabolik və tənəffüs sürətinə və gözlənilən ömür uzunluğuna görə qlobal iqlimlə bağlı xəstəlik yükünün böyük hissəsini daşıyırlar ki, bu da onları həssas qrupa aid edir. Lakin bu bərabərsizlik özünü sadəcə yaşda deyil, digər sosial amillərdə də biruzə verir. Misal üçün, aşağı və orta gəlirli ölkələrdə, müharibədən təsirlənən ölkələrdə yaşayan uşaqlar ətraf mühitin təsirlərinə daha çox həssas olurlar (5).